Duizend jaar stille invloed
Thoma de Bergeyck
15 April 2026
DeSoevereine Militaire en Hospitaalorde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta – de volledige naam – werd rond 1048 opgericht en is een van de oudste christelijke religieuze en liefdadige instellingen ter wereld. Altijd trouw aan het motto: « Tuitio Fidei et Obsequium Pauperum » (« Getuigen van het geloof en dienen van de armen »).
In het begin was er niets. Geen paleis, geen diplomaten. Alleen een bescheiden hospice in Jeruzalem. Rond 1050 verwelkomden en verzorgden monniken christelijke pelgrims die uitgeput waren door de reis naar het Heilige Land. Uit deze liefdadigheidsmissie ontstond deSoevereine Militaire en Hospitaalorde van Sint Jan van Jeruzalem, Rhodos en Malta, beter bekend als de Orde van Malta. De ridders verdedigden niet alleen de zieken, maar ook de routes naar het Heilige Land, samen met de Tempeliers. Genezen was niet langer genoeg. Ze moesten verdedigen.
De orde werd officieel erkend in 1113 door paus Paschal II (pontificaat van 1099 tot 1118). En zo begon een buitengewone geschiedenis. Verjaagd uit Jeruzalem en vervolgens Rhodos, kregen de ridders het eiland Malta van Karel V in 1530. Daar bouwden ze een gevreesde maritieme macht op en werden ze een legende tijdens het Grote Beleg van 1565, toen de Orde zich verzette tegen hetOttomaanse Rijk. Het achtpuntige witte kruis werd een van de sterkste symbolen van het Europese christendom.
Op weg naar ballingschap
Toen Napoleon in 1798 de Ridders van Malta verdreef, voorspelden velen het einde van de Orde. In feite gebeurde het tegenovergestelde. De Ridders kwamen onder de bescherming van Paulus I van Rusland, maar ze hadden geen grondgebied meer en moesten zichzelf opnieuw uitvinden. Tot op de dag van vandaag geniet deOrde van Malta een unieke status: ze is soeverein, wordt erkend door het internationaal recht, onderhoudt diplomatieke betrekkingen met meer dan honderd staten en heeft haar hoofdkwartier in Rome. Ze kan postzegels uitgeven, paspoorten maken en ambassadeurs hebben. Ze is georganiseerd in gastvrije commanderijen, onder de verantwoordelijkheid van een commandant, die op zijn beurt onder leiding staat van een prior.
De Orde blijft nauw verbonden met de Europese aristocratie en met bepaalde grote katholieke dynastieën. Hoewel de Orde nooit volledige lijsten heeft gepubliceerd, behoorden tot haar leden bekende figuren als Soeverein Prins Albert II, een ridder in de Orde, en verschillende aartshertogen van het Huis van Habsburg.
Gezondheid en geloof
Maar vandaag de dag klopt het hart van deOrde van Malta vooral op humanitair gebied. Dankzij haar netwerk kan zij snel reageren en hulp bieden bij crises en rampen. De Orde komt in actie in Oekraïne, Gaza, Libanon en onlangs nog in Spanje na de overstromingen in Valencia. Ambulances, mobiele ziekenhuizen, zorgcentra: de Orde komt vaak in actie ver van de camera’s, trouw aan haar eeuwenoude motto:« Tuitio Fidei et Obsequium Pauperum » (« Verdedig het geloof en dien de armen« ). Aan het hoofd staat vandaag de Canadese advocaat John Timothy Dunlap, de 81e Grootmeester van de Orde, een soort staatshoofd van een instituut dat neutraal en apolitiek is geworden. Een instituut dat noch de schijnwerpers noch zichtbare macht zoekt, maar dat al bijna duizend jaar dienstbaarheid aan anderen tot zijn zekerste vorm van invloed heeft gemaakt.
