Sam Szafran, de intieme onthuller

Sam Szafran werd in 1934 in Parijs geboren als Samuel Berger en behoort tot die generatie kunstenaars wiens werk onlosmakelijk verbonden is met de wonden van de geschiedenis. Als zoon van Pools-Joodse emigranten werd zijn jeugd gekenmerkt door de Tweede Wereldoorlog, scheiding van familie en ballingschap. In 1951, na zijn terugkeer in Frankrijk, wijdde hij zich aande kunst – zonder naar een academie te gaan. Szafran was een gepassioneerd autodidactisch kunstenaar, gedreven door een vitale behoefte om te tekenen. Hij begaf zich in de intellectuele en artistieke kringen van de naoorlogse periode, ontdekte de abstractie, experimenteerde met collage en keerde al snel terug naar de figuratieve kunst. Deze keuze, in die tijd uniek, distantieerde hem van de dominante avant-gardes. Geleidelijk aan werd hij een van de grote eenzame kunstenaars van de moderne schilderkunst.

De magie van binnenruimtes

Szafran staat nu bekend om zijn overvloedige, hypnotiserende werken: duizelingwekkende trappen, vervormde glazen daken, ateliers vol filodendrons… Zijn composities, met hun ongrijpbare en soms hallucinerende perspectief, weerspiegelen een obsessie met ruimte, het toevluchtsoord van het dagelijks leven en de spanning van de geest. De Orangerie in Parijs wijdde in 2022 een grote overzichtstentoonstelling aan hem en bevestigde daarmee zijn essentiële plaats in het Franse artistieke landschap. Het Maison Ader presenteert een veel intiemere kant van zijn werk: zelfportretten gemaakt in de jaren 1950, zelden getoonde abstracte composities, naaktstudies, collages en experimenten in houtskool of inkt. Dit zijn allemaal stukken die de kunstenaar zijn hele leven heeft bewaard en die een soort geheim plastic dagboek vormen, ver weg van de iconische formaten.

Drie werken, drie visies

Een van de hoogtepunten is Lilette aux philodendrons (ca. 2017), een uiterst delicate aquarel op zijde, waarin de plant de ruimte binnendringt en in dialoog lijkt te zijn met de geliefde figuur. In Zelfportret in de studio (ca. 1955) toont Szafran zichzelf als een jonge man, geschetst in brede streken, al teruggetrokken in de introspectie van de studio. Nog verrassender is Compositie (1956), dat een kortstondige verschuiving laat zien tussen lyrische abstractie en innerlijke figuratie, een kostbare getuigenis van een periode van onderzoek.

Detentoonstelling was van 11 september tot 3 oktober te zien op het Brusselse adres van het prestigieuze veilinghuis, voordat ze op 22 oktober in Parijs werd verkocht. Het was een zeldzame kans om niet alleen het werk van een groot tekenaar te ontdekken, maar ook de innerlijkheid van een man die zijn hele leven lang van tekenen een vorm van stil verzet tegen het geroezemoes van de wereld maakte.

Foto omslag: Er is ook een doos pastels van de kunstenaar te koop. © Ader