Japonisme en Art nouveau: het Grand Curtius viert de twee eeuwen van Val Saint-Lambert

De tentoonstelling Japonisme en Art nouveau kadert binnen het Bicentenarium van Val Saint-Lambert (1826-2026), dat in netwerk wordt gevierd door verschillende Belgische musea en wetenschappelijke instellingen. In het Grand Curtius steunt zij op de bijzonder rijke Luikse collecties en op bruiklenen van privécollecties. Schilderijen, affiches, meubilair en decoratieve voorwerpen uit de andere museale afdelingen van de Stad Luik vervolledigen het betoog en plaatsen de glasproductie van de Belle Époque in haar culturele context.

Een industrieel en artistiek Belgisch paradepaardje

De glasfabriek werd geboren in het voorjaar van 1826, toen François Kemlin en Auguste Lelièvre, oud-medewerkers van de Kristallerie van Vonêche, de eerste oven ontstaken op de site van een verlaten cisterciënzerabdij in Seraing. De daaropvolgende decennia zag de productie zich ontwikkelen, gedragen door de mechanisering van het slijpen, de invoering van de kolenoven en de bouw van een arbeidersstad rond de fabriek. In 1879 werd de kristallerie onafhankelijk onder de naam Société des Cristalleries du Val Saint-Lambert.

Van de jaren 1880 tot de Grote Oorlog stelde de glasfabriek bijna 5.000 mensen tewerk, rustte zij zich uit met machines op het scherpst van de technologische snede en straalde zij uit via haar internationale kantoren. Haar deelname aan de wereldtentoonstellingen, met name Antwerpen in 1894, Brussel in 1897 en Turijn in 1902, droeg bij tot het vestigen van haar bekendheid bij Europese liefhebbers en handelaars.

De Japanse golf en de Ledru-lijn

De ontdekking van de kunst van het Verre Oosten, bevorderd door de wereldtentoonstellingen en door de opkomst van gespecialiseerde Parijse warenhuizen, drukte vanaf de jaren 1880 haar stempel op de creaties van Val Saint-Lambert. De hyalietvazen, meestal in ondoorzichtig zwart glas, werden versierd met vergulde decoraties opgehoogd met verf, waarop geisha’s en landschappen verschenen. Deze Japanse ader ging al snel samenleven met de opkomende esthetiek van de Art nouveau.

Het keerpunt werd belichaamd door Léon Ledru (Parijs, 1855 – Luik, 1926), in dienst genomen bij de Kristallerie in 1888 en benoemd tot hoofd van de creatiedienst in 1897, een functie die hij achtentwintig jaar zou bekleden. Onvermoeibaar ontwerper, liefhebber van oosterse kunst, oriënteerde hij de productie naar curvilineaire vormen en bloemendecors gegraveerd met fluorwaterstofzuur op kleurloos kristal gedoubleerd met kleur. Gevestigd in Luik, verkeerde hij met Armand Rassenfosse, Gustave Serrurier-Bovy, Victor Horta en Philippe Wolfers, met wie hij samenwerkte voor het ontwerp van stukken bestemd voor architectuur- of edelsmeedprojecten. Sommige van zijn vazen werden zo ingebed in monturen gesigneerd Wolfers op de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1897.

Aan zijn zijde voegden de broers Eugène en Désiré Muller, Lotharingse kunstenaars die via het atelier van Émile Gallé waren gegaan, zich tussen 1905 en 1908 bij Val om er een door Nancy geïnspireerde lijn te ontwikkelen. Meesters van de fluogravure, signeerden zij er met name een geëmailleerde vaas met kastanjetakken van 1,61 meter hoogte, technisch hoogtepunt van de productie uit Seraing. Het rijke slijpwerk, het zogenaamde Amerikaanse, geïntroduceerd bij Val rond 1894 onder invloed van de Angelsaksische brilliant cut en magistraal bewerkt door de slijper Hubert Fouarge, vervolledigt dit panorama van een glasfabriek waar de ambachtelijke virtuositeit beantwoordt aan de esthetische ambitie.

Een parcours van honderdvijftig werken

Ongeveer 150 stukken bakenen de tentoonstelling af. Sommige komen uit de reserves van het Grand Curtius en waren nog nooit aan het publiek getoond. Daarnaast ontdekt men specimens uit privécollecties evenals schilderijen, affiches en meubelstukken uit de andere musea van de Stad Luik, waaronder La Parisienne japonaise van Alfred Stevens, bewaard in het museum voor Schone Kunsten. Het parcours omvat eveneens tafelkunst, toiletgarnituren, verlichtings- en decoratievoorwerpen, die getuigen van de manier waarop de nieuwe esthetiek alle toegepaste kunsten veroverde dankzij de komst van elektriciteit in de interieurs.

De monumentale Vaas van de Negen Provincies, gecreëerd door Léon Ledru voor de Wereldtentoonstelling van Antwerpen in 1894, geldt als emblematisch stuk. Samengesteld uit 85 geassembleerde elementen en 200 kilo wegend, mobiliseert het geheel de meest veeleisende technieken van het slijpen, graveren en gieten. Het is sinds 2017 geklasseerd als Schat van de Federatie Wallonië-Brussel en wordt sinds 2011 gepresenteerd binnen de permanente collecties.

Een Bicentenarium in netwerk

Het Grand Curtius stuurt een breder evenement aan, uitgewerkt in verschillende Belgische en Nederlandse instellingen. Het Kasteel van Val Saint-Lambert, in Seraing, biedt Levend kristal van 10 april tot 6 december, terwijl het museum voor Schone Kunsten van Charleroi Art deco en modernisme ontvangt van 18 april tot 27 september. Het Design Museum Brussels buigt zich over de periode 1958-2000 van 24 april tot 25 oktober, en het Maison Hannon wijdt in de herfst een presentatie aan de broers Muller. Het museum van Verviers, de Fondation Madeleine 7, het museum van Beauraing en het Nationaal Glasmuseum van Leerdam, in Nederland, vervolledigen dit parcours in stippellijn doorheen twee eeuwen Waals glas.

In Luik zelf zal de eerste Week van de Art nouveau plaatsvinden van 6 tot 14 juni 2026, onder auspiciën van het Europees Netwerk van Art nouveau. Conferenties, bezoeken en animaties zijn bovendien geprogrammeerd in het Grand Curtius gedurende de hele tentoonstelling. De feestelijke namiddag Viv(r)e la Belle Époque, voorzien op 29 augustus, zal het publiek met name uitnodigen om in kostuum terug te keren naar de zalen van het museum.

Coverfoto: © Ville de Liege/Grand Curtius