"Het gebouw van angst

Er is een verteller, nooit bij naam genoemd, over wie weinig bekend is. Hij verlaat plotseling Brussel en huurt een woning op een eiland voor de Belgische kust. Drie dagen lang wordt hij geconfronteerd met vreemde personages die zich ophouden rond een raadselachtig gebouw. Zal hij in de ban raken? Zal hij de andere kant opkijken? Mehdi Bayad biedt een meditatie over marginaliteit, de zoektocht naar een beter leven en eenzaamheid.

Eventail.be – Wat inspireerde je om de plot op een eiland te zetten?
Mehdi Bayad – Het onderwerp van de marges en de norm heeft me lange tijd uitgedaagd en diep ondervraagd. Ik heb het gevoel dat mijn geest wordt gekrabd door verplichtingen en geboden wanneer ik ze absurd vind. We worden beperkt door codes die een permanent kader definiëren, dat ons nauwelijks uitnodigt om in twijfel te trekken maar waar we ons voortdurend aan moeten conformeren. Ik vind het altijd een beetje pijnlijk om in het gareel te moeten lopen zonder deze diep arbitraire criteria in twijfel te kunnen trekken. Ik heb me hier als kind al over verbaasd. En ik vind overal afwijkingen in het mezelf moeten dwingen tot iets waar ik het niet altijd mee eens ben. Deze vraag is aanwezig in alles wat ik in de loop der jaren heb geschreven. Hier leek het me interessant om het te onderzoeken via mijn relatie met marginaliteit. Maar de marges zijn gewoon mensen die zich niet conformeren, die niet in de mal passen. Er is schoonheid in de marge. De meeste kunstenaars zijn in feite mensen die uit de marge ontsnappen om die in vraag te stellen, te verbeelden, belachelijk te maken, te sublimeren. En dus denk ik dat er een gekke schoonheid schuilt in de mensheid die vragen stelt als ze naar zichzelf kijkt. En vaak zijn de mensen die naar zichzelf kijken, behalve sociologen, kunstenaars of mensen in de marge. Ze worden op vele niveaus beoordeeld. En achteraf herkennen we de kwaliteit en de grootsheid van wat ze hebben voortgebracht.

– Deze eerste roman kan worden vergeleken met een paranoïde thriller…
– Geestesziekten gaven me een thema dat ik wilde behandelen: onze relatie met de norm, het feit alleen te zijn, moe te zijn in onze door angst geteisterde samenlevingen waar individuen geatomiseerd zijn omdat er zoveel eisen zijn. Ik dacht dat ik al deze kwesties kon behandelen door middel van paranoia. Tegelijkertijd, vanuit een puur narratief oogpunt, stelde het me in staat om een spel van twijfel te creëren.

– Voor je eerste roman gebruik je verschillende vertelvormen: sms’jes, voicemails…
– Vertellen bevindt zich op het kruispunt van veel artistieke stijlen. Ik heb er dus veel plezier aan beleefd om ze te kruisen en in vraag te stellen. En dat is wat de roman toelaat, vergeleken met andere artistieke stijlen. Dus het was een feest. Ik kon echt plezier hebben en experimenteren, zelfs als dat betekende dat ik fouten moest maken of onaangenaam moest zijn. In feite probeerde ik alles te nemen wat ik in andere media had gewaardeerd of sterk en krachtig had gevonden. In het theater bijvoorbeeld, nam ik elementen die ik erg interessant vond, in oraliteit, in spontaniteit, in de directe relatie, soms, met het publiek of de media. Ik heb deze elementen gebruikt om de stijl, het verhaal en de manier van spreken zoveel mogelijk te verfijnen. Bij radiocreatie heb ik genomen wat we konden doen op het denkbeeldige, want op de radio is er geen beeld. Je moet dus heel hard werken. En in de roman kun je al deze dingen aan boord nemen, het verhaal laten ademen, de tijd nemen, spelen, je meenemen, je destabiliseren, dingen doen die niet op zijn plaats zouden zijn.

– Is het schrijven van een roman anders dan alles wat je eerder hebt geschreven?
– Een roman schrijven kost tijd. Je moet dus veel tijd en moeite investeren. Het is een fysieke en mentale beproeving, omdat het een extreem eenzame bezigheid is. Als je voor andere vormen schrijft,
voor tv of theater, ben je met mensen. Hier ben je alleen. Er is een element van lijden, van opoffering. Als je schrijft, zoals ik doe, isoleer je jezelf een beetje. Dus verlies ik tijd die ik zou kunnen besteden aan de mensen in mijn leven van wie ik veel hou. Het is echt een monastieke oefening. Een retraite. Maar uiteindelijk is het plezier zo groot dat alles in evenwicht is.

– Que représente le bâtiment ? Un huis clos dans le huis clos ?
– Exactement. C’est la prison et le refuge. Ce bâtiment a une portée et une fonction symbolique que je laisse un peu à l’appréciation de chacune et chacun. Son aspect extérieur traduit quelque chose de l’intérieur. Ici, en l’occurrence, il représente quelque chose de froid, de lisse, de sombre et qui est immobile, indéboulonnable. Il incarne quelque chose de central dans notre société, qui est terrible, qui est sinistre, qui nous fait peur. Il pose la question du mal-être, en fait.

– De kleuren zwart, geel en rood komen in de hele roman voor. Wat is je relatie met België?
– Ik denk dat het een onbewust werk is. Het is waar dat deze kleuren verband kunnen houden met mijn sterke band met België. Ik ben Frans en woon al 13 jaar in Brussel. Ik heb jaren in de humanitaire hulp gewerkt in Afrika en het Midden-Oosten. Ik heb al heel lang een voorliefde voor ontdekkingen, maar Brussel heeft me een beetje veroverd. Ik werkte als persvoorlichter bij het Théâtre de la Toison d’Or. Daarna heb ik samen met Myriam Leroy een toneelstuk geschreven. Er zijn hier veel artistieke mogelijkheden ontstaan, gebaseerd op vertrouwen. Er is vraag naar kwaliteit in Brussel. Het is allemaal heel snel gegaan.

« O.H.N.I. Les Frangettes », een voorstelling mede geschreven, geregisseerd en gefotografeerd door Mehdi Bayad, in Les Riches-Claires, Brussel, van 20 mei tot 5 juni 2026.

(1): Mehdi Bayad is auteur van verschillende bekroonde radiodrama’s en winnaar van het Fonds Podcast Natif France Culture / SACD voor zijn radioserie « Fureurs », geregisseerd door Laure Egoroff.

Foto omslag: © Marie Rouge