Martin Boonen
19 November 2026
Een bijna rechte lijn verbindt het Poelaertplein bij de Koninginneplein, in Schaarbeek. Over die drie kilometer, of nagenoeg, volgen de meeste instellingen elkaar op die sinds bijna twee eeuwen hebben bijgedragen aan de uitstraling van België. Dat is het principe van de reeks die La Libre Belgique op 14 november, midden in het weekend van het Koningsfeest, lanceerde onder de naam van Paul Grosjean. Het aangekondigde programma telt dertig afleveringen, één per maand, tot zaterdag 14 april 2029. De krant ziet daarin een manier om tweehonderd jaar nationale geschiedenis te doorkruisen, met uitstapjes naar eerdere periodes, en achtereenvolgens de gerechtelijke, politieke, diplomatieke, culturele, academische en economische sectoren van de Belgische samenleving te belichten.
DR/Shutterstock.com
De rode draad is expliciet koninklijk. Elke etappe moet de bijdrage van de koninklijke familie aan de ontwikkeling van de doorkruiste plaatsen belichten, en de redactie zegt de vereniging Quartier des Arts te hebben gevraagd haar lezers te gidsen. Na elke aflevering kunnen hun bezoeken worden aangeboden, “wanneer dat mogelijk is”, preciseert de inleidende tekst. De datum van april 2029 gaat één jaar vooraf aan de tweehonderdste verjaardag van België in 2030 zelf, waarop de reeks wil vooruitlopen.
Paul Grosjean claimt niet de titel van historicus. “Ik ben noch historicus, noch architect”, vertrouwde hij in januari toe aan La Libre, dat hem voorstelde als journalist van opleiding. Als voormalig hoofdredacteur van het magazine Lobby, dat hij bijna vijftien jaar leidde, wijdt hij zich vandaag aan erfgoedverhalen via het label Trésors de Bruxelles, gelanceerd met Ventures Media om het erfgoed van de hoofdstad te populariseren met het oog op 2030. Van hem is onder meer een boek over de beroemdheden die de Koninklijke Sint-Hubertusgalerijen, waarmee zijn familie al bijna honderdvijftig jaar verbonden is, hebben bezocht, en Tussen muren en tuinen (Aparté, 2025), gewijd aan Brusselse woningen. Zijn vader, Pierre Grosjean, richtte in de jaren 1950 de Belgische Esthetische Liga op.
DR/Shutterstock.com
Zijn methode richt zich meer op bewoners, families en makers dan op een inventaris van stijlen. “Achter elke woning probeer ik een menselijk avontuur te vinden”, legde hij ons in maart uit, over zijn vorige boek. De koninklijke wandeling past die aanpak toe op een andere schaal, die van paleizen, kerken en de grote staatsinstellingen.
De eerste aflevering staat stil bij de geografie van het traject. Zoals historicus Christophe Loir (ULB) eraan herinnert, ligt het reliëf van de Zennevallei aan de basis van het onderscheid tussen bovenstad en benedenstad. Langs de Regentschapsstraat en de Koningsstraat werden in de 19de en 20ste eeuw vijf belvédères aangelegd: Poelaertplein, Kunstberg, Baron Hortastraat bij het Belliardmonument, Congresplein en Kruidtuin. Hun aanleg spreidt zich uit tussen de balustrade van de Kruidtuin, in 1829, en die van het Poelaertplein, in 1923. Historicus Christophe Loir gaf dit geheel de naam “koninklijke corniche”.
DR/Shutterstock.com
Paul Grosjean haalt daarbij een vraag van architect Victor Bourgeois aan, al geformuleerd in 1932: “Als we monumenten en pleinen moeten redden, moeten we dan niet proberen het totaalbeeld te bewaren?” De reeks belooft deze vijf uitzichtpunten niet te vergeten. Ze zal ook, in een volgorde die nog moet blijken, het Koninklijk Conservatorium voor Muziek, de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zegeskerk op de Zavel, het Egmontpaleis, de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, het Rekenhof, het Koninklijk Paleis, het Paleis der Academiën, de Franse ambassade, het Warandepark, het Paleis der Natie, het Paleis voor Schone Kunsten en de Congreskolom aandoen.
Om dit te begeleiden, La Libre wendde zich tot een vereniging die dit gebied al bijna zestig jaar bewaakt. In een tweede artikel, diezelfde dag gepubliceerd, schetst Paul Grosjean haar geschiedenis. Alles begint op 21 april 1966, wanneer Le Soir een tekst publiceert van Jean Tordeur met als titel “Pleidooi voor een Brusselse zone van musea en architecturale sites”. Tegen de stroom in van een tijd die de stad wilde moderniseren door haar “oude gehelen” uit te wissen, vormt zich rond Daniel Janssen, Michel Didisheim, Alain Camu, Mickey Boël, Pierre Laconte en Jean Tordeur zelf een groep “Brusselliefhebbers” wordt gevormd rond Daniel Janssen, Michel Didisheim, Alain Camu, Mickey Boël, Pierre Laconte en Jean Tordeur zelf. De vzw Quartier des Arts ziet het licht in het voorjaar 1967 en houdt haar eerste raad van bestuur op 12 juni, onder het voorzitterschap van Albert Thys en in aanwezigheid van prins Albert, haar erevoorzitter. Michel Didisheim wordt uitvoerend directeur.
DR/Shutterstock.com
De oprichters willen van de wijk een “perimeter maken om te bezielen, te verdedigen, te restaureren en te vrijwaren in zijn architecturale perspectieven”, door zowel met de overheid als met de privésector samen te werken. Een studie van Claudine Houbart benadrukt dat de vereniging, verbonden met de economische en politieke elites, heeft bijgedragen aan het van binnenuit bijsturen van stedelijke praktijken, volgens een aanpak die verschilt van die van de ARAU, die meer op bewoners en huisvesting is gericht. Paul Grosjean herinnert eraan dat deze pressiegroepen zich hebben weten te verzetten tegen projecten die hij “waanzinnig” noemt, zoals de bouw van een museum voor moderne kunst op het Museumplein. Om de twee jaar reikt de vereniging bovendien een prijs uit die een restauratie, een vastgoedrealisatie of een nieuwe bestemming bekroont die bijdraagt aan de esthetische, architecturale, stedenbouwkundige en ecologische vooruitgang van de Stad Brussel.
Albert II blijft erevoorzitter van de vzw, die wordt voorgezeten door advocaat Jean-Pierre Buyle, die Paul Grosjean omschrijft als een van de voortrekkers van de heropleving van het Justitiepaleis. Volgens haar eigen definitie strekt haar gebied zich uit van het Justitiepaleis tot de Kruidtuin, tussen de Noord-Zuidverbinding en de kleine ring. De wandeling van La Libre verlengt die dus tot Sint-Maria.
DR/Shutterstock.com
De vereniging bereidt zich voor om haar zestigste verjaardag in 2027, en vervolgens de tweehonderdste verjaardag van België in 2030, te vieren. Tijdens haar gala van 12 mei jongstleden, in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, stelde zij een strategische studie voor de musea en de Kunstberg voor, het winnende project van een wedstrijd over de tuinen voor het Koninklijk Paleis, evenals trajecten rond de Grote Zavel, het Jean Jacobsplein en het Congresplein. Zij kondigt vijf structurele projecten aan waarop zij haar actie wil concentreren tegen 2030. Voor het Jean Jacobsplein, waarvan de heraanleg in 2022 om budgettaire redenen was uitgesteld, wil de Stad de werken starten in 2027, met als doel een heraangelegd plein in 2030.
De tweede aflevering van de wandeling is nog niet gedateerd, en La Libre heeft de inhoudsopgave van de negenentwintig komende etappes niet gepubliceerd.