Géraldine Nakache: “Een liefdesverhaal kan niet werken wanneer er sprake is van het idee van absolute bezitname”

Tussen twee reinigingsbaden (de mikwa’ot, gebruikt in het jodendom) hoort Gil haar man Jacques en hun welwillende rabbijn herhalen: “Als je goed denkt, zal je alleen maar goeds overkomen.” Al snel blijkt dat de echtgenoot, achter een charmante en innemende façade, alles heeft van een toxische partner.

L’Eventail – Wat heeft u ertoe aangezet het drama van Gil te vertellen?
Géraldine Nakache – Misschien had men niet per se zin om mij daar te zien. Maar goed, sinds Tout ce qui brille (2009) stel ik het vrouwelijke toch in vraag. Dat was met een komedie, maar die jonge vrouwen besloten wel degelijk om zich los te maken van waar ze vandaan kwamen. En nu, 17 jaar later, ben ik moeder geworden. Ik bevraag de vrouw nog altijd evenzeer, maar op een andere manier. En vooral denk ik dat ik intussen weet dat een film maken betekent dat je bepaalde onderwerpen in het licht zet. En dat ik het geluk heb dat men mij in mijn leven genoeg vertrouwen heeft gegeven om mezelf te kunnen zeggen dat ik dingen kon schrijven en zeggen die publiekelijk nog meer in de schijnwerpers zouden komen te staan. Dus als ik mensen ook kan helpen door hun te zeggen dat ze vertrouwen moeten hebben, des te beter. In elk geval ben ik heel dankbaar dat men mij de ruimte en de plaats laat om dingen te zeggen. Dus misschien heb ik vandaag, op de leeftijd die ik heb, als moeder, behoefte om een spoor na te laten dat misschien wat anders is. Ik wilde dit verhaal vandwang.

— Dit verhaal is een drama waarin de komedie volledig afwezig is
— Ik zei tegen mezelf: ik ga me niet vermommen en van een drama een komedie maken. Sommigen slagen daarin. Maar ik voelde het niet. De narcistische manipulator, die is overal. En tegelijk is hij het eerste slachtoffer van zijn eigen keurslijf. Want die man, die Jacques, het kan hem niet schelen dat de hele wereld van hem houdt; hij hoeft de hele wereld niet te behagen. Hij wil zijn vrouw behagen. Hij wil zijn vrouw voor zichzelf. Niet mét hem. Hij wil haar bezitten. Het lijkt mij dat het niet kan werken wanneer er sprake is van het idee van absolute bezitname. Want dat onder een stolp zetten, dat overbeschermt, sluit zó veel andere mensen op: de kinderen, de omgeving… Dat isolement was ook mijn eerste insteek bij het schrijven van de film. Ik heb tot die mensen behoord die getuigen waren zonder echt te weten dat ze het waren. En dus zei ik tegen mezelf, vijf jaar geleden: hoe vertel ik dat isolement dat een omgeving verlamt, die niet durft te zeggen, niet durft te spreken, en die deze vrouwen achter de deur, in hun dagelijks leven, laat instorten? Uiteindelijk is dat allemaal heel alledaags. Daarom durven we niet in te grijpen wanneer we getuige zijn. En trouwens, soms is het erg schuldinducerend om te beseffen dat je niet op de hoogte bent, omdat die geweldplegingen worden doodgezwegen, ze worden verborgen.

— Toch zien Gils ouders het drama wel…
— De angst van de ouders is dat Gil zal breken, de band zal doorknippen en dat ze geen toegang meer tot haar zullen hebben. Ze is al onder een stolp gezet, in dat huis, ver van hen. Als ze dan ook nog iets durven te zeggen… Het is altijd heel delicaat om je in een koppel te mengen. Dat vraagt ook tijd.

— Waarom verlaat Gil Jacques niet?
— Precies: het onderwerp van de film beantwoordt vragen die deze vrouwen vaak krijgen. “Waarom ben je niet weggegaan?” “Waarom heb je het aanvaard?” Dat klopt. Maar dwang en controle zijn verraderlijk. Je balanceert op een dunne lijn. Tijdens het schrijven van deze film heb ik heel wat getuigenissen verzameld en telkens merkten we dat vrouwen ons steeds hetzelfde, dag na dag, als een vast patroon vertelden.

— Er is trouwens een heel sterke scène waarin Jacques begint te huilen…
— Ja, Gil stelt hem gerust zoals ze haar kind zou troosten, omdat ze empathie voor hem heeft. En trouwens: net als David (Lambert, Belgische coscenarist) en ik zijn we tijdens het schrijven van de film nooit gestopt met mededogen te voelen voor Jacques. En ik denk dat dat de sleutel was om dit onzichtbare monster te vertellen.

— Religie neemt een centrale plaats in binnen het koppel
— Eigenlijk wilde ik ook een film maken over overtuigingen. Hoe geloof je in de man van je leven, in het gezin? Hoe geloof je ook in God? In elk geval: wanneer je je man in de plaats van God zet, is er een probleem. Dan is het niet de juiste God. En dus vond ik die benadering heel coherent in deze film. Ook omdat religie een prisma is dat ik goed ken. Het was belangrijk voor mij te vertellen dat religie, wanneer ze dogmatisch is, je opsluit. Terwijl ze je eigenlijk hoort te verheffen. Zoals je relatie je hoort te verheffen.

— Komen de korte zinnetjes die u invoegt uit de Talmoed?
— Ja, absoluut. Dat is belangrijk, omdat ze de film in hoofdstukken indelen, hem markeren, om eraan te herinneren dat het niet om woordinterpretatie gaat. Geloof is heel intiem. Interpretatie doodt overtuigingen. Ik denk dat je je niet mag vergissen in de interpretatie van die woorden. We zijn allemaal omringd door mensen die zich daarin kunnen vergissen. Het was belangrijk voor mij te vertellen dat religie ons licht kan brengen. Maar dat ze ons ook kan opsluiten. Jacques gebruikt religie. Het is zijn manier om zijn macht over Gil uit te oefenen. Alle middelen zijn goed. Het lijkt mij dat hij alle vakjes afvinkt.