Sicilië tussen hemel en aarde

Dit kleine dorp, gelegen op de top van een heuvel in de provincie Trapani, op een uur rijden van Palermo, heeft niets meer gemeen met het oude Gibellina dat werd verwoest door de aardbeving van 1968. Twintig kilometer van de oorspronkelijke locatie herbouwd, dankzij de tussenkomst van verschillende internationale kunstenaars, onthult Gibellina Nuova ongeveer zestig openluchtsculpturen, zoals Il Grande Cretto van Alberto Burri, een van de grootste land art werken ter wereld. Deze 85.000 m² betonnen mantel bedekt de pijnlijke herinnering aan de aardbeving die alles verwoestte. Gedurende dit jaar investeert het programma Gibellina 2026 Portami il futuro in tal van locaties.

Zee, beweging en migratie

In het Teatro di Pietro Consagra, met zijn onvoltooide brutalistische architectuur, geïnspireerd op het universum van Piranesi, wordt het werk van Adrian Paci The Bell Tolls Upon The Waves (2024) gepresenteerd op drie grote schermen op het eerste niveau. Het bovenste niveau herbergt de video-installatie Resto (2021) van het duo Masbedo. De twee tentoonstellingen, gewijd aan de Middellandse Zee als menselijke, politieke en existentiële horizon, brengen de zee, beweging en migratie met elkaar in verband. Beelden en geluiden versmelten in de ruimte, wat leidt tot een confrontatie tussen artistieke talen, ethische en esthetische visies van de twee kunstenaars, en die van Consagra. De tentoonstelling Domestic Displacement bundelt onderzoek naar het begrip verplaatsing – geografisch, identitair, politiek –, de decontextualisering en herlokalisatie. Verdeeld over het MAC (Museo d’Arte Contemporanea Ludovico Corrao) en de voormalige kerk van Jezus en Maria, belicht het migratie, ontworteling, conflicten, maar ook zorg en intimiteit. Lichamen, archieven, stukken, herinneringen en getuigenissen vormen een “onstabiele kaart” waar het huis een plaats van doorgang en kwetsbaarheid, van weerstand en van zelfherschrijving wordt.

In de openbare ruimtes, verschillende locaties van Gibellina en de Fondazione Orestiadi, presenteert de 2026-editie van het festival Gibellina Photoroad onder andere een in situ installatie van de Nederlandse kunstenaar Erik Kessels, die een plein transformeert in een ruimte van herinnering en participatie, door middel van een visueel spel. Ook te zien is een nieuwe buiteninstallatie van Teresa Giannico, gebaseerd op fotografische collages en reconstructies van portretten en omgevingen. En tot slot, een openluchtpresentatie, in samenwerking met het Museo delle Arti Carrara: Redemption of Nature, van Stefano Cerio (winnaar van de openbare oproep Strategia Fotografia 2025), die verwijst naar ecologische veerkracht en de regeneratie van de natuur na de branden in het Middellandse Zeegebied.

In Trapani, schatten van kunst en geschiedenis

Richting Trapani, dat een van de mooiste musea van Sicilië herbergt. In een voormalig Karmelietenklooster uit de XIV^e eeuw, bevindt zich het regionale museum Agostino Pepoli, met een collectie kerststallen uit de XVII^e en XVIII^e eeuw, keramische panelen – waaronder een stadsgezicht –, cultusobjecten en koraalzilversmeedwerk gemaakt door ambachtslieden in de XVI^e eeuw.

In Palermo vormt het Palazzo Riso (Museo regionale d’Arte Moderna e Contemporanea), gevestigd in een elegant paleis uit de XVIII^e eeuw, het belangrijkste regionale centrum voor hedendaagse kunst. Het presenteert werken van gerenommeerde Italiaanse en internationale kunstenaars, waaronder stukken van Vanessa Beecroft. De transparante gevel onthult een ware tentoonstellingsruimte en breidt de permanente en tijdelijke collecties uit. In een voormalig Franciscaans klooster herbergt de GAM (Galleria d’Arte Moderna Sant’Anna) een uitgebreide verzameling schilderijen en sculpturen uit de XIX^e tot de XX^e eeuw, inclusief werken van Siciliaanse kunstenaars die de lokale geschiedenis illustreren.

In een deel van de adellijke verdieping van het Palazzo Torre Pirajno, herbergt het Museo delle Maioliche Stanze al Genio een collectie van meer dan 5.000 exemplaren van faience uit de XV^e tot de XIX^e eeuw. Dit “huismuseum”, bewoond door de eigenaren, is het hele jaar door op reservering te bezoeken, onder begeleiding van een gids. Andere selecties van antiek speelgoed, blikken dozen, terracotta tegels voor het maken van snoep (XVIII^e–XIX^e eeuw) en vintage kantoorartikelen worden ook tentoongesteld.

In de provincie Agrigento, niet ver van de Vallei van de Tempels, heeft het Farm Cultural Park, een revolutionair cultureel centrum, de historische wijk omgevormd tot een kunstgalerie. Verschillende verlaten, en vervolgens gerestaureerde, huizen en zeven onderling verbonden witte binnenplaatsen zijn omgebouwd tot ontvangstruimtes voor artistieke evenementen. In Gela, een kuststad in de provincie Caltanissetta en een voormalige Griekse kolonie, werd in februari 2026 het Museum van Griekse Scheepswrakken (Museo dei Relitti Greci) geopend. De 4.000 m², georkestreerd door architect Ettore Di Mauro en bedekt met een enorme houten structuur in de vorm van een omgekeerde romp, brengen hulde aan de cultuur van de Middellandse Zee.

In Catania richt het MacS (Il Museo Arte Contemporanea Sicilia), gevestigd in de Badia Piccola van het klooster van San Benedetto, zich op figuratieve Italiaanse en internationale hedendaagse kunst. Een reizende en innovatieve tentoonstelling (Agata in Movimento) herinterpreteert de iconografie van de heilige Agatha, met grafische ingrepen in treinwagons en metrostations.

Naar het oosten

In de provincie Messina, Fiumara d’Arte, een route voor hedendaagse kunst met monumentale sculpturen, oorspronkelijk bedacht door Antonio Presti ter nagedachtenis aan zijn vader, bestaat uit twaalf werken langs een route van 80 kilometer door de belangrijkste dorpen van de vallei. Daaronder bevinden zich La materia poteva non esserci (1986) van Pietro Consagra, dat midden in de bijna drooggevallen rivierbedding van de Tusa staat, het Labirinto di Arianna (1990) van beeldhouwer Italo Lanfredini, in Castel di Lucio en de Piramide 38° Parallelo (2010) van Mauro Staccioli, in Motta d’Affermo. Tot slot exposeert het MuMe, regionaal museum van Messina en het grootste in zijn soort in Zuid-Italië, twee onbekende meesterwerken van de schilder Caravaggio, die er twee jaar verbleef: De aanbidding der herders (1609) en De opwekking van Lazarus (1609), beschouwd als de laatste twee schilderijen van de kunstenaar.

Omslagfoto: Alberto Burri, Grande Cretto, 1984, provincie Trapani, SIAE 2025 © AB Production