Val Saint Lambert – Een stralend jubileum

Net als haar zusterhuizen Baccarat en Saint Louis doorstaat de kristalfabriek van Val Saint Lambert de eeuwen: niet langs een kabbelende rivier, maar via onverwachte paden, en toch weet zij zich telkens opnieuw uit te vinden. De tentoonstelling ter gelegenheid van haar 200-jarig bestaan, opgezet in de prachtige gebouwen van Seraing, nodigt niet alleen uit om de geschiedenis van dit mythische atelier te herontdekken, maar ook om het talent te ontdekken van de ambachtslieden die nog steeds op de site aan het werk zijn.

De site alleen al is een bezoek waard. De oorsprong gaat terug tot de XIII^e eeuw, toen er een cisterciënzerabdij was gevestigd (tot aan de Franse Revolutie). In de XVIII^e eeuw sterk uitgebreid, vertoont het geheel een mooie homogeniteit van gebouwen met klassieke architectuur, gegroepeerd rond het abtspaleis, een hoeve en molens, alles binnen een ruime kloosteromheining. Een deel van de middeleeuwse structuren bleef bewaard, met name de kapittelzaal waar bepaalde evenementen plaatsvinden. Afgelopen voorjaar vond in de uitzonderlijke slaapzaal van de monniken een spektakel plaats van Luc Petit, bijgestaan door Studio Dirty Monitor. De plek werd verheven door een adembenemend klank- en lichtspel. Vandaag zijn de gebouwen ingrijpend heringericht en vinden zij, naargelang hun nieuwe bestemming, telkens opnieuw een vorm—en dat al sinds 1826, het oprichtingsjaar van Val Saint Lambert.

De Vaas van de negen Provinciën

Het zijn twee glasingenieurs uit Vonêche—de chemicus François Kemlin en de polytechnicus Auguste Lelièvre—die de onderneming oprichten. Al snel bezorgen de kwaliteit en de originaliteit van hun creaties Val een internationale faam. Het hoogtepunt van deze successtory : de beroemde Vaas van de negen Provinciën, voorgesteld op de wereldtentoonstelling van Antwerpen in 1894, die men vandaag in de tentoonstelling kan bewonderen. Een ware technische krachttoer: er waren maar liefst 2.000 werkuren voor nodig, waarbij dertig ambachtslieden de vijfentachtig onderdelen van de vaas assembleerden, goed voor een gewicht van 200 kilo en een hoogte van 2,25 meter! Het was zeer waarschijnlijk de realisatie van dit glazen meesterwerk die de Russische keizerlijke familie ertoe aanzette pronkstukken uit deze collectie te bestellen; vervolgens ook de maharadja van Gwalior, wiens twee monumentale luchters met hun gewicht van vijf ton tot de indrukwekkendste ter wereld behoren.

Deze glorieuze periode rond de eeuwwisseling van de XX^e eeuw blijkt uit de circa 5.000 mensen die toen rechtstreeks van de kristalfabriek leefden! Vanaf de Eerste Wereldoorlog stapelen de moeilijkheden zich op: economische crisissen, oorlogen, concurrentie, stopzetting van overheidsbestellingen… Val Saint Lambert zal de crisissen het hoofd bieden tegen wind en stroom in en zich desondanks omringen met de excellentie van de beste designers. In de art-nouveauperiode werken de grootste kunstenaars samen met Val: Victor Horta, Philippe Wolfers, Gustave Serrurier-Bovy, Henry Van de Velde. Tijdens de Roaring Twenties creëren Léon Ledru, Charles Graffart en Joseph Simon modellen die vandaag zeer gegeerd zijn bij verzamelaars. Naast deze historische stukken werden ook persoonlijkheden als Philippe Starck, Martin Szekely en Yan Zoritchak uitgenodigd om projecten voor de kristalfabriek te ontwerpen. Voor de tentoonstelling worden hedendaagse kunstenaars in de kijker gezet met sculpturen en installaties, zoals de Cloche (Bell, 1989) bedacht door Léo Coppers, en deIgloo van Bernard Tirtiaux, waarin de bezoeker wordt uitgenodigd binnen te treden om de materie glas te ervaren.

Van 11 tot 27 september dompelt een spektakel van Luc Petit, getiteld Lumina Crystallis, de legende van de graaf van Monte-Cristal, de toeschouwer onder in een levende fresco die de geschiedenis van de site vertelt. Met een mix van liveartiesten (dansers, acteurs, acrobaten, luchtartiesten) en monumentale visuele projecties draait de show rond de drie grondleggende elementen van kristal: zand, vuur en adem. Licht en warmte zullen de slaapzaal van de abdij visueel transformeren.

Omslagfoto: © Val Saint Lambert / Maeoka.be