Antiquairs in hun châteaux

Voor Edouard de Potter d’Indoye was de vraag niet aan de orde: het familiekasteel waar hij zijn jeugd had doorgebracht was de perfecte omgeving om zijn kunstcollectie tentoon te stellen. Het was binnen deze muren, in contact met de voorwerpen die het gebouw hadden ingericht, dat hij deze neiging ontwikkelde die hem sindsdien nooit meer heeft verlaten. De schilderijen, klokken, bronzen voorwerpen en meubels creëren een sfeer waarin de Empirestijl ongetwijfeld een ereplaats inneemt, een stijl die volgens de man zelf een revolutie maar ook een belangrijke evolutie vertegenwoordigt. Dit is echter geen oud gebouw, maar een kasteel dat aan het einde van de ^19e eeuw werd gebouwd in de neogotische stijl die toen zo in de mode was. Maar vergis je niet, de plek wordt al eeuwen bewoond. In 1435 werd er al melding gemaakt van een Hof ter Meers of Goed ter Merchs en een kaart uit 1572 bevestigt de aanwezigheid van een plezierhuis. Maar pas in 1743 kwam het landgoed in handen van de familie Potter. Het oude kasteel, dat waarschijnlijk dateerde uit de ^17e eeuw, werd afgebroken en vervangen door het huidige gebouw in 1897.

Cédric Pelgrims de Bigard, die het lot van het kasteel van Grand-Bigard in handen heeft, is even vastbesloten om dit historische erfgoed te bewaren. Het kasteelcomplex, dat samen met de andere bolwerken een beschermende gordel rond Brussel vormde, is bekend bij tulpenliefhebbers en sinds kort ook bij liefhebbers van cucurbitaceae. Het heeft een robuuste vierkante donjon die al in 1347 werd genoemd. Het elegante poortgebouw, geflankeerd door torentjes, dateert uit de ^17e eeuw, net als het grote hoofdgebouw, dat tussen 1634 en 1649 zijn huidige uiterlijk kreeg. Niet alle opeenvolgende eigenaars hadden echter aandacht voor het behoud van de site, die in 1902 in een erbarmelijke staat werd overgenomen door Raymond Pelgrims. Pelgrims interesseerde zich voor andere vervallen kastelen zoals Beersel, Bonlez, Chimay en Lavaux-Sainte-Anne, maar blies Grand-Bigard nieuw leven in en liet zijn nazaten een schip na dat tegen alle verwachtingen in blijft varen. Gespecialiseerd in oude schilderijen, Cédric Pelgrims de Bigard die gespecialiseerd is in oude schilderijen, maakt van deze uitzonderlijke omgeving gebruik om zijn schilderijen van Vlaamse en Hollandse meesters te presenteren, op afspraak, of de unieke kans om deze doeken en panelen tentoon te stellen in een architectuur die past bij hun geboorte.

Een groene omgeving niet ver van Antwerpen

In ‘s-Gravenwezel is het verhaal heel anders. De beroemde antiekhandelaar Axel Vervoordt, op zoek naar een woning die past bij zijn creativiteit, richtte zijn zinnen op dit geklasseerde kasteel ten zuidwesten van Antwerpen. Samen met andere kastelen werd het ooit gebruikt als verdedigingspost om potentiële aanvallers uit de stad Scalde op te houden. Het was de familie Wesele, de heren die het kasteel in de ^14e eeuw bewoonden, die het zijn naam gaf. Het zou moeilijk zijn om alle eigenaars op te sommen, maar Jean-Alexandre van Susteren verdient een vermelding, want hij was het die de beroemde architect Jan Pieter van Baurscheit opdracht gaf om het oude fort om te vormen tot een aangenaam lustoord. De machtige vierhoek heeft twee oudere torens behouden, maar beschikt ook over uitgestrekte bijgebouwen, gedomineerd door een duiventil en twee uitnodigende bruggen over het water rondom het kasteel, de overblijfselen van de oude slotgracht. Sindsdien is ‘s-Gravenwezel onveranderd gebleven, bewaard door de familie Gillès de Pélichy, die het in 1817 in bezit nam. Een zware last als er ooit een was…

Het kasteel werd uiteindelijk te koop gezet en gekocht door Axel Vervoordt, die op dat moment op zoek was naar een groen toevluchtsoord. Na in het centrum van Antwerpen te hebben gewoond, was de roep van de natuur dwingend. Naast deze bucolische aspiratie was er ook behoefte aan extra ruimte om objecten van over de hele wereld op te slaan, tentoon te stellen en te restaureren. Deze uitbreiding was nodig om een steeds groeiend cliënteel tevreden te stellen. Deantiquair en decorateur, wiens reputatie zich al lang buiten de Franse grenzen had verspreid, wilde zijn eigen touch toevoegen aan de inrichting om zijn smaak voor puurheid te weerspiegelen. Zoals hij al eerder had gedaan in eerbiedwaardige Antwerpse huizen, combineerde hij oud Vlaams meubilair met werken uit Japan,hedendaagse kunst, antieke sculpturen en curiosa zoals die in zijn kabinet, een warm betimmerde kamer met manuscripten en boeken met reliëfbanden. En daar heb je ‘s-Gravenwezel, een illustratie van de smaak van een visionair.

Hotel Falligan in Gent heeft alle kenmerken van een kasteel: een imposante gevel, nobele proporties, rijkelijk gelambriseerde salons en een monumentale trap. Het enige minpuntje is dat het in het centrum van de stad is gebouwd, maar wat een weelderige residentie was het toen het in 1755 werd gebouwd voor Hector Falligan! Geen detail werd over het hoofd gezien: Korinthische zuilen, beelden van Diana en Apollo, een smeedijzeren balkon, een versierd fronton… Zoveel details die de kwaliteit van de meester van het huis bevestigen. In 1804 nam het Koninklijk Literair Genootschap van de Adelclub zijn intrek in het hotel. Het is er vandaag de dag nog steeds, maar de galeriehouder Francis Maere heeft de eerste verdieping overgenomen en stelt werken tentoon van Belgische kunstenaars tussen 1880 en 1940 in kamers met onberispelijke muren en stucwerk. Het is een onverwachte koerswijziging voor deze getuige van het tijdperk van de Verlichting, met de schilderijen en beeldhouwwerken van Rik Wouters, Albert Saverys, George Minne, Léon de Smet, Émile Claus, Henri Evenepoel, Anto Carte en Évariste Carpentier nu te zien op de tweede verdieping. Meer recentelijk heeft de oprichter van het Ooidonk Kunst Festival heeft hij de rol van voorvechter van hedendaagse kunstenaars op zich genomen en heeft hij het prachtige Falligan hotel tot het zijne gemaakt. Net als zijn ‘collega’s’ is het een plek geworden die gewijd is aankunst.

Foto omslag: Cédric Pelgrims de Bigard heeft een vitrine uit dezelfde periode als zijn schilderijen, een echt voorrecht. © DR