Yasmina Khadra: “wij hebben een verantwoordelijkheid ten opzichte van de generaties van morgen”

– Eventail.be – Is uw roman ontstaan uit een gevoel van woede?
– Yasmina Khadra – Ik zou eerder spreken van verontwaardiging en onmacht. Ik ben verontwaardigd over wat er in de wereld gebeurt. Ik ben erg boos op mezelf dat ik niets kan doen. Dus mijn enige reactie was om een boek te schrijven in de hoop bewustzijn te creëren en vooral eindelijk toegang te krijgen tot een zekere verantwoordelijkheid die ons in staat zou stellen te beslissen over het lot van de mensheid. Ik had de eerste pagina’s al geschreven vóór 7 oktober 2023. Ik heb ze geactualiseerd, maar het is praktisch hetzelfde verhaal. De tragedie van 7 oktober heeft de zaken niet veranderd. Het bloedbad onder de Palestijnen bestaat al sinds de Nakba in 1948.

– Om zijn manuscript gelezen of gehoord te krijgen, is Wahid genoodzaakt de uitgever te gijzelen…
– Ja. Dat is misschien wat we met de hele mensheid moeten doen. We moeten haar ontvoeren, gijzelen en haar vertellen wat er op deze planeet gebeurt. Om haar verantwoordelijk te maken.

– Hoe werd uw eigen manuscript ontvangen door de uitgevers?
– In 2020, vóór Covid, toen ik er met uitgevers over sprak, was er geen categorische weigering. Ze waren terughoudend omdat ze dachten dat ik opnieuw mijn tanden zou breken. Laat er geen verwarring zijn: uitgevers respecteren me enorm. Maar ze dachten dat het geen goede manier voor mij was om de stukken weer bij elkaar te rapen sinds L’Attentat (Éd. Julliard, 2005). Want toen ik die roman schreef, kreeg ik in Frankrijk, en nergens anders, alle vijandigheid van de wereld over me heen. En dus vreesden ze dat ik alleen maar olie op het vuur zou gooien. Ik wilde gewoon een uitgever ontmoeten die kon zeggen “ik neem het” (Éditions Flammarion, red.). Ik had behoefte aan stimulatie, aan acceptatie. Ik respecteer de lezers enorm omdat zij mij alles hebben gegeven. Zij hebben mij in staat gesteld overeind te blijven. Zonder hen zou ik niet in staat zijn geweest te blijven geloven in de mensheid.

– Zou Palestina een taboe-onderwerp zijn?
– Nee, het is een getaboeïseerd onderwerp. We hebben er een taboe van gemaakt. Nu zijn er zelfs in Frankrijk bedreigingen. Een wet zal het bekritiseren van Israël verbieden. We zijn echt diep gezonken. Wie regeert Frankrijk uiteindelijk? Het moet stoppen. Je moet altijd aan de kant van de mens staan, of je nu joods, moslim, christen, atheïst, homoseksueel bent… We zijn in de eerste plaats een mens en we hebben recht op respect. Zo zie ik de dingen. Ik denk vaak, nu ik ouder word, dat we een verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van de generaties van morgen. Ik ben geworden wie ik ben: schrijver, geschoold… omdat vroeger, in Algerije, mensen die de wapens opnamen, mijn kans verdedigden om op een dag te worden wie ik ben. Het is nu ook onze beurt om de kans van de generaties van morgen te verdedigen, om hun eigen dromen na te streven of te verwezenlijken. Het is een kosmische plicht. Het ligt in de aard der dingen.

– Wahid, een Palestijn, is katholiek via zijn moeder, moslim via zijn vader. Waarom heeft u deze dubbele religieuze identiteit benadrukt?
– We zijn allemaal kinderen van God. Zo is het. En op een bepaald moment vraagt Jaïn aan Wahid om aan de voet van Christus te bidden. Hij vraagt: “is dat mogelijk?” Ja! Laten we dezelfde God bidden. En het probleem met religie is dat we op een bepaald moment God de rug hebben toegekeerd om de profeten te volgen. En we werden christen, jood en moslim. En daarna keerden we de profeten de rug toe om de stromingen te volgen. En we werden katholiek, protestant, orthodox, soenniet, sjiiet, enzovoort. Men wil ons alleen maar verwijderen van de essentie van het geloof. Omdat er invloed is van mensen. Religies lijken steeds meer op sekten.

– U schrijft dat men religie moet loskoppelen van ideologie. Lukt u dat zelf?
– Natuurlijk! Niemand komt me vertellen wat ik wel of niet moet geloven. Je moet je vrije wil hebben. En het probleem is dat we deze maatstaf, misschien wel de diepste van alle referenties, hebben opgegeven. Ideologie betekent de usurpatie van religie. Religie is gegijzeld. Ze is beroofd van enkele kosmische waarheden. En die zijn geïntroduceerd in discoursen van amalgaam, van tweedracht. We hebben dat gekend met de Inquisitie. Hetzelfde met het islamisme. Het islamisme heeft verzen genomen. Het heeft ze verdraaid, het heeft er instrumenten van oorlog, haat en uitsluiting van gemaakt. Ik denk dat voor gelovigen God ons geen kwaad kan willen. Hoe komt het dan dat we via deze boeken de bronnen van alle kwaad vinden? Omdat de mens heeft opgegeven intelligent te zijn. Dat is alles.

– Bidt u wel eens?
– Ik ben een praktiserend gelovige. Dat betekent niet dat ik de waarheid ken. Het is een keuze. God hoeft me niet te beschermen. Ik heb af en toe behoefte om me toe te vertrouwen of me te wenden tot iets dat hoger is dan ik, zodat ik mijn kwetsbaarheid en fragiliteit kan accepteren. Deze referentie is essentieel als je niet wilt verzinken in haat en geweld. Ik sta in de realiteit van de dingen en ik weet wat ik vind. Ik heb geen haat. Ik ben ziek omdat het me nooit is gelukt om haat te voelen. Nooit, helemaal nooit. Dat is de enige ziekte die ik niet zou willen genezen. Van jongs af aan heb ik begrepen dat haat een toxine is die ons van binnenuit vernietigt. Als je in haat leeft, zie je je geluk niet eens. Je verwart je geluk met het genot dat je haalt uit het verdriet, de smart of de tegenslagen die de persoon die je haat zal voelen. En dat is je van jezelf verwijderen en nooit terugkeren naar je eigen kleine wereld.