Koninklijker dan ooit!

Sofia van Spanje is benoemd tot ridder van het illustere Gulden Vlies. Een zeldzaam voorrecht, aangezien de koningin de tweede is die de beroemde halsketting ontvangt, versierd met een hanger die de vacht van een ram voorstelt. Haar zoon, Felipe VI, was erop gebrand om de redenen voor deze eer uit te leggen, die gekoppeld was aan “koninklijke waardering voor Hare Majesteit Koningin Sofia” en aan “publieke erkenning van haar toewijding en werk in dienst van Spanje en de Kroon”. Sinds de troonsafstand van haar man, die werd geconfronteerd met controverse en schandalen, heeft koningin Sofia het officiële toneel nooit verlaten. In tegenstelling tot Juan Carlos, die in ballingschap moest omdat zijn aanwezigheid zo ongewenst was geworden, heeft Sofia deelgenomen aan de grote evenementen van de koninklijke familie en geweigerd zich uit te spreken over de aanvallen op haar man. Een moeilijke positie, maar een die haar in staat heeft gesteld om een rol boven het strijdgewoel te behouden en het prestige van de kroon te verhogen.

Soevereinen “in” of “uit”?

Een voorbeeld voor vorsten die er steeds vaker voor kiezen om de kroon over te dragen aan hun opvolgers. Beatrix speelde een soortgelijke rol in Nederland door geen afstand te doen van bepaalde vertegenwoordigende functies. Dit gedrag is des te gecompliceerder voor een koningin die altijd met plezier heeft geregeerd en die na haar troonsafstand weer de titel prinses kreeg. Een andere powervrouw van de kroon, Margrethe II van Denemarken, behoudt bepaalde officiële activiteiten, maar let erop dat ze haar zoon Christian X en haar schoondochter, de nieuwe koningin Mary, niet overschaduwt. Ze heeft zelfs niet gereageerd op de Amerikaanse aanspraken op Groenland, hoewel iedereen weet dat ze geschokt was door de vijandige houding van een land dat lang als bondgenoot werd beschouwd.

De komende maanden zullen ons ook vertellen hoe Henri en Maria-Teresa van Luxemburg hun post-regering zullen beheren, zodra William en Stephanie op de troon zitten. Er worden vooral vragen gesteld over Maria-Teresa, die een zeer actieve rol speelt in de monarchale regelingen van het Groothertogdom. In België kozen Albert II en Paola ervoor om zich terug te trekken uit het officiële leven in de eerste dagen van het bewind van hun zoon Philippe. Hun optredens zijn zeldzaam en altijd georkestreerd in perfecte coördinatie met het Paleis.

Dezelfde duidelijke overgang heeft plaatsgevonden in Japan, na detroonsafstand van Akihito en de troonsbestijging van zijn zoon, keizer Naruhito. In Tokio, net als in Brussel, weigert de voormalige Emeritus Vorst een last te worden voor de nieuwe generatie. Maar de kwestie van begiftigingen voor gepensioneerde koningen blijft delicaat… De situatie is veel dubbelzinniger in Liechtenstein, waar prins Hans-Adam II in 1989 zijn bevoegdheden delegeerde aan zijn zoon Alois, terwijl hij zijn troon behield.

Toegeven is niet altijd gemakkelijk. De overgang moet met tact en diplomatie worden begeleid om te voorkomen dat de boodschap van de koninklijke familie vervaagt. De kroon fungeert vaak als symbool van eenheid en een conflict aan de top dreigt de rol van de kroon in gevaar te brengen. Al deze voorbeelden – soms in verschillende richtingen – bieden ons vele manieren om het gedrag te meten dat de stabiliteit van de instelling garandeert.