In het Gezelschap der Groten: De koning is dood, leve de koning!

« De koning is dood, leve de koning ». Deze formule uit de Middeleeuwen herinnert ons eraan dat, als een estafetteloop, de fakkel van de macht altijd in de handen van één persoon is. Hier voelt men duidelijk dat het onmogelijk zou zijn geweest dat deze vorst, ondanks zijn steeds wankelender gezondheidstoestand door de jaren heen, zelfs maar het idee zou hebben gehad om de troon tijdens zijn leven over te dragen aan zijn zoon, die nochtans ruimschoots was voorbereid. Harald erfde zelf de troon bij de dood van zijn vader Olav V in januari 1991, die hem had geërfd van zijn vader Haakon VII in 1957, zonder dat ooit de kwestie van abdicatie aan de orde kwam. Zelfs aan de poorten van Sint-Pieter, geen sprake van een stap opzij te doen. De natuur en het lot moeten het weefsel van de continuïteit weven.

Dit is een keuze die men kan bekritiseren. Hoe valt te verklaren dat een man van bijna 90 jaar niet naar de rust van de strijder wil verlangen na 35 jaar goede en koninklijke diensten, terwijl hij er alles aan heeft gedaan om zijn zoon klaar te maken voor de taak? Machtswellust? Niet in dit geval. Angst om de koningin te mishagen, die misschien het plezier wil laten duren? Dat lijkt niet het karaktertrek van koningin Sonja te zijn. Het antwoord is eenvoudig: de traditie mag nooit falen. In tegenstelling tot België of Nederland sterft men in Noorwegen op de troon. Zelfs zwak zou Harald, naar men zegt, nog besluiten hebben ondertekend op zijn ziekbed.

Dat gezegd hebbende, is de regel niet in steen gebeiteld. Zo had koningin Margrethe in Denemarken jarenlang gezegd dat ze op de troon zou blijven tot ze eraf viel. Uiteindelijk kwam ze hierop terug, geveld door hevige rugpijn. De traditie kan ook evolueren door de omstandigheden. Wat merkwaardig is in het geval van Noorwegen, is dat de dood van de koning onmiddellijk de steun van de Noren voor de monarchie binnen de bevolking heeft doen toenemen. Sinds enkele dagen zijn drie op de vier Noren voorstander van het regime, dat is acht punten meer dan in mei (Norstat-peiling uitgevoerd de dag na de dood van de koning). Dit is een van de onverwachte maar gunstige gevolgen voor deze troon die wel eens had kunnen wankelen.

Men moet erkennen dat de Noorse hemel de laatste jaren sterk verduisterd is. De gezondheid van de koning was slechts een van de problemen. Het zijn de hoogheden van de volgende generatie die een probleem vormden. Wat te zeggen van de nieuwe koningin Mette-Marit, die zo moeilijk te aanvaarden was voor het paleis, gezien haar bescheiden afkomst en haar status van alleenstaande moeder, gescheiden van een man met een zwaar strafblad? Onlangs heeft haar briefwisseling met de zedendelinquent Jeffrey Epstein haar in diskrediet gebracht.

Marius, haar zoon uit de eerste relatie, laten we het daar eens over hebben. Hij draagt een elektronische enkelband nadat hij werd veroordeeld voor verdenking van seksuele misdrijven. 34 beschuldigingen waaronder twee verkrachtingen. Marius kreeg vier jaar gevangenisstraf voordat een beroep de straf verzachtte. En wat te zeggen van de nieuwe echtgenoot van de dochter van koning Harald, prinses Märtha Louise ? De sjamaan beloofde kanker te genezen met armbanden die op internet te koop waren voor een « schappelijke » prijs. Voeg daarbij de gezondheidsproblemen van de nieuwe koningin, die een longtransplantatie onderging na een ziekte die haar binnen het jaar zou hebben gedood.

In dit zo sombere beeld twijfel ik er niet aan dat een man als Harald, die al die jaren een grootvader voor de natie was geworden, een pijler in de stormen, het staatsbelang boven het aftreden heeft gesteld. De stabiliteit van de troon tegenover de dwalingen en het lijden. Als een laatste geschenk aan de natie.

Omslagfoto: © Royalportraits Europe/Bernard Ruebsamen/RdeWaal