Een kwestie van betekenis: wanneer de rol die we spelen niet meer bij ons past

Een groot deel van ons leven nemen we rollen aan. Manager, ouder, echtgenoot, partner, vriend. Rollen die nuttig zijn, structurerend, soms zelfs noodzakelijk om vooruit te komen, om te beslissen, om te bouwen. Ze bieden een kader, een plaats, een richting. Ze zorgen ervoor dat we herkend, geïdentificeerd en verwacht worden. Maar door erin te leven, kunnen we er uiteindelijk door in de war raken. En zonder het echt te beseffen, wordt wat ooit een rol was geleidelijk aan een identiteit. Want deze rollen hebben ook een geruststellende functie. Ze geven ons een duidelijke plaats, erkenning en een vorm van stabiliteit. Ze laten je weten wie je bent in de ogen van anderen… en soms zelfs in je eigen ogen. En zolang dat aan de buitenkant werkt, is het gemakkelijk om niet in twijfel te trekken wat er aan de binnenkant begint te verschuiven.

Ik herinner me een manager die ik coachte. Op een bepaald moment in ons werk stelde ik een eenvoudige oefening voor: spontaan opschrijven hoe hij zichzelf vandaag zag in zijn rol. Hij schreef op: « Ik ben de referentie voor mijn teams ». Ik vraag hem hoe hij zich voelt als hij deze zin herleest. Hij pauzeert, observeert de woorden en antwoordt dan simpelweg: « Het is zwaar ». Ik stel voor dat hij de zin herschrijft, maar nu op de voor hem meest nauwkeurige manier, vandaag. Hij streept « la » door, schrijft « une » en leest dan opnieuw: « Ik ben een referentie voor mijn teams. Er komt iets los. Zijn lichaam beweegt lichtjes, zijn ogen gaan open, er verschijnt een glimlach. « Dat is het precies… het is lichter. » Wat er zojuist gebeurd is, is bijna onzichtbaar. Een woord is veranderd. En toch, achter dit woord wordt een hele positionering aangepast. Verhuizen van « de referentie » naar « een referentie » betekent een rol achterlaten die je voortdurend moet spelen om een plaats te vinden om te leven. Het betekent dat je een positie verlaat waarin je moet voldoen aan een beeld en terugkeert naar iets dat levendiger, beweeglijker en menselijker is. En vaak gaat deze verschuiving veel verder dan deze simpele zin.

Want de vraag gaat niet alleen over deze leider. Het doorkruist vele trajecten. Sommige rollen die we vandaag nog steeds spelen, waren op een bepaald moment nuttig. Ze stelden ons in staat om vooruit te komen, om te bouwen, om onszelf te laten gelden. Maar soms komen ze niet meer helemaal overeen met wat we geworden zijn.

En toch blijven we ze dragen. Uit gewoonte. Uit loyaliteit. Uit angst voor wat het zou betekenen om ze los te laten. En soms ook omdat aan de buitenkant alles blijft werken.

Het probleem is niet dat we rollen hebben. Het probleem begint wanneer we vergeten dat het slechts een rol is… en uiteindelijk geloven dat wij de rol zijn. Dat is waar de innerlijke kloof begint. Niet noodzakelijk zichtbaar. Niet per se bewust. Maar echt.

Het manifesteert zich in een meer diffuse vermoeidheid, in een spanning die moeilijk uit te leggen is, in een vorm van starheid die zichzelf uitnodigt in beslissingen of relaties. Het is alsof er nog steeds iets in ons speelt… zonder volledig afgestemd te zijn op wat we zijn geworden. En soms, zonder dat we het doorhebben, blijven we handelen ‘alsof’. Op die momenten is de vraag niet meer: « Welke rol speel ik? » Maar eerder: « Wie ben ik achter alle rollen die ik speel? ». Deze leidinggevende heeft zijn rol niet veranderd. Hij heeft zijn organisatie niet overhoop gehaald of alles in twijfel getrokken. Maar hij is wel begonnen met het aanpassen van zijn rol. Minder druk om degene te zijn die het weet. Meer ruimte voor anderen. Minder controle. Meer vertrouwen.

Aan de buitenkant is er niet veel veranderd. Maar van binnen is er iets veranderd. We hoeven ons leven niet altijd te veranderen om samenhang te vinden. Maar we moeten vaak zien waar we rollen blijven spelen die niet helemaal meer bij ons passen. En vooral… om te accepteren dat we dit zien. Want op het moment dat het zichtbaar wordt, wordt het moeilijker om door te gaan zoals voorheen.

Foto omslag: © DR/Shutterstock.com