Onze tuinen en klimaatverandering

Elke Belg met een tuin, hoe klein ook, zal gemerkt hebben dat de klimaatverandering een impact heeft. Droogte, hitte, regen en wind maken het werk van amateur- en professionele tuiniers complexer. Daarbij komen nog de bedreigingen voor insecten, de steunpilaar van gezonde ecosystemen, en het verschijnen van nieuwe soorten die ernstige schade kunnen aanrichten.

Hoewel droogte altijd al een probleem is geweest in de hele wereld – waarbij sommige regio’s meer getroffen zijn dan andere – hebben onze regio’s er de afgelopen tien jaar intensiever mee te maken gehad. « Onlangs waren de eerste grote droogtes die een impact hadden die van 2018, 2019 en 2020. We hadden drie opeenvolgende jaren met een aanzienlijk neerslagtekort, » merkt Guillaume Lobet op, professor aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen vande UCLouvain en onderzoeker aan het Earth and Life Institute (ELI). Het effect was cumulatief. Voorheen werden perioden van droogte gecompenseerd door perioden van regen. De laatste jaren zijn deze droogteperiodes in frequentie en intensiteit toegenomen. Hetzelfde geldt voor periodes van overtollig water. Bovendien is het weer moeilijk te voorspellen. We weten dat er intensere en frequentere periodes van droogte en regen zullen zijn, maar we weten niet wanneer ze zullen plaatsvinden. »

Plantendiversiteit stimuleren

Daarom moeten we robuuste ecosystemen creëren die beter bestand zijn tegen schokken. « Een van de belangrijkste elementen is diversiteit. In de keuze van bomen, struiken en bloemen. Biodiversiteit verbetert de veerkracht bij klimaatverandering, het verschijnen van ziekten of de verspreiding van plagen. « Bij stress, zoals droogte bijvoorbeeld, zullen niet alle planten op dezelfde manier worden beïnvloed. Het is mogelijk dat sommige planten het in bepaalde jaren niet overleven, maar diversiteit voorkomt dat alle planten tegelijk doodgaan. Je moet je er ook van bewust zijn dat een tuin geen homogene ruimte is. Sommige gebieden zijn warmer en natter, andere schaduwrijker. Bodems zijn verschillend. Het is belangrijk om er bijvoorbeeld op te letten dat je planten die veel water nodig hebben – en dat is bij sommige planten het geval – niet op droge plekken zet », benadrukt Guillaume Lobet, die ook het idee van de « punktuin » noemt, geïnspireerd door de Franse landschapsarchitect Éric Lenoir. « Je moet niet proberen dingen te laten groeien waar ze niet zouden moeten groeien. Anders moet de tuinier voortdurend vechten om de omgeving van de plant te corrigeren, zodat hij kan bloeien. » Permacultuur gaat in dezelfde richting door hetnatuurlijke ecosysteem te reproduceren.

Ja voor lokale soorten

Plantendiversiteit wordt daarom aangemoedigd door lokale, aangepaste soorten te planten. Dankzij menselijke selectie kunnen bepaalde plantensoorten nu min of meer lange periodes zonder regen verdragen. Dat gezegd hebbende, zijn er hier van nature planten die drogere ecosystemen kunnen verdragen. « Het regent niet minder, maar de grond houdt minder water vast. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de kalkgraslanden aan de oevers van de Maas.

Sommige tuiniers zullen geneigd zijn om te kiezen voor tropische planten, die beter bestand zijn tegen droogte en hitte. Het probleem is hun vorstbestendigheid, » waarschuwt de professor. Misschien zal het ooit niet meer vriezen in België. Maar dat is nu nog niet het geval, en het kan ‘s nachts nog heel laat in het jaar vriezen. Bovendien zijn deze soorten soms invasief« , vervolgt de professor, die ook de verspreiding van soorten uit Zuid-Frankrijk naar onze streken heeft opgemerkt, waar het weer steeds warmer wordt. Dit geldt met name voor wijnstokken. Maar ook hier is er het probleem van de vorstbestendigheid.

Goede wortels

S’il importe de favoriser les plantes locales, encore faut-il opter pour des plantes résistantes. “Cette résistance passe notamment par les racines”, indique Guillaume Lobet, qui rappelle le principe de la photosynthèse. “Une plante doit faire de la photo-synthèse pour transformer le CO2 en sucre (son énergie) et en oxygène. La plante consomme pour cela de l’eau, mais cette eau ne fait que passer par la plante. Celle-ci la rejette ensuite, rafraîchissant l’atmosphère autour d’elle. C’est pour cela que les plantes sont essentielles dans les milieux de vie et qu’il est important d’avoir de la végétation en ville pour rafraîchir l’environnement. Le CO2 est capté par les pores des feuilles que la plante laisse ouverts. Que se passe-t-il quand elle manque d’eau ? La plante se dit qu’elle doit fermer ses pores. Elle arrête ainsi de faire de la photosynthèse. Elle ne produit plus sa propre énergie et va donc dépérir. Pour résister, la plante doit s’assurer un accès à l’eau. Elle va la trouver en profondeur. Cela nécessite un système racinaire développé. On le voit bien avec le gazon. Il est le premier à jaunir en cas de sécheresse car ses racines sont très courtes.”

Niet te veel water geven of snoeien

Sommige planten hebben diepere wortels. « Het is altijd een goed idee om advies te vragen aan een expert of een kweker », suggereert Guillaume Lobet, die ook wijst op verschillende factoren die een goede wortelontwikkeling kunnen verhinderen. Allereerst water geven. Een plant die te vaak water krijgt, zal geen goede wortels ontwikkelen. Water maakt lui. Planten moeten hun eigen weerstand kunnen ontwikkelen. Eén uitzondering: tijdens het planten. « Verplanten is stressvol. Je moet voorkomen dat de plant aan meerdere stresssituaties tegelijk wordt blootgesteld. »

Nog een tip: snoei niet, of snoei op het juiste moment. « Als je de bladeren afknipt, is dat ook stressvol voor de plant. In optimale omstandigheden is het geen probleem, maar in droge omstandigheden is het een extra belasting. Het afknippen van de bladeren betekent ook het afknippen van het deel van de plant waarmee energie kan worden opgeslagen. En toch hebben planten energie nodig om te leven en hun wortels te ontwikkelen, » benadrukt Guillaume Lobet, terugkomend op het voorbeeld van gras. « Het is niet alleen een woestijn van biodiversiteit en een monocultuur, maar veelvuldig maaien verhindert ook dat het bloeit, waardoor het een ware woestijn voor bestuivers wordt ».

Foto omslag : © RENE NOTENBOMER