Het tijdperk van de artistieke carrosserie. Of toen het bij de auto alleen maar om inspiratie ging...

Van Figoni & Falaschi tot Touring, van Saoutchik tot de ateliers van Voisin, een handvol Europese carrosseriebouwers creëerden auto’s die minder een vervoermiddel waren dan een kunstwerk, gedreven door hetzelfde esthetische elan alsde Art Deco, de Streamline beweging of de Franse avant-garde…

Je moet je de context voorstellen. Deauto was nog geen standaardproduct, maar een opdrachtartikel, vaak voorbehouden aan een kosmopolitische elite die, van Monte Carlo tot Spa, hun zomers doorbrachten met het vergelijken van kleermakers, bagage, juwelen… en carrosserieën. De fabrikanten leverden een kaal chassis; de carrosseriebouwers zorgden voor de rest. De auto was toen een expressieterrein dat vergelijkbaar was met dat van meubels van Jacques-Émile Ruhlmann of verlichting van Lalique: een constante dialoog tussen strakke lijnen, royale volumes en materiaaleffecten. Alles draaide om proporties, spanning en vloeiendheid – kwaliteiten waarmee een model nog steeds de eeuw kan overleven zonder uit de mode te raken.

Denkbeeldige reizen

Onder deze ontwerpers neemt Figoni & Falaschi een speciale plaats in. De Delahaye 135 en de uiterst zeldzame 165, met hun gekrulde vleugels en glinsterende oppervlakken, hebben niets te benijden van de draperie van standbeelden. Bij deze twee goudsmeden van beweging lijkt alles te glijden, uit te rekken en over te gaan in de volgende curve. Het is een stijl van vloeibare lijn, bijna choreografisch, die de weg omarmt maar er ook op anticipeert.

Deze esthetiek is niet toevallig ontstaan. We leven in een tijdperk dat droomt van snelheid: recordbrekende overtochten van de Atlantische Oceaan, aerodynamische treinen die het moderne leven beloven te versnellen en reclameposters die het gestroomlijnde silhouet van vliegtuigen vieren. Figoni & Falaschi vertalen deze collectieve aspiratie in autocarrosserieën die klaar lijken om de lucht te splijten, zelfs als ze stilstaan, alsof hun latente energie gewoon wacht op een signaal om vrij te komen.

Jacques Saoutchik (1880-1955) daarentegen werkte aan carrosserieën als een goudsmid in de Faubourg Saint-Honoré. Sprankelende kleuren, perfect gecontroleerde contrasten, delicaat inlegwerk: zijn Delahayeroadsters, Hispano-Suiza en Cadillacs, die hij voor de Amerikaanse elite produceerde, leken soms meer op juwelen op wielen dan op auto’s. Waar Figoni elan cultiveert, zoekt Saoutchik schittering. Deze verfijnde uitbundigheid weerspiegelt de sfeer van de laatste vooroorlogse jaren, getint met een sterke hang naar het spectaculaire, net voordat de wederopbouw na 1945 de wereld een nieuwe soberheid oplegde.

DR

Interpretatiesnelheid

Tegelijkertijd kwam er in Italië een andere gevoeligheid tot uiting. Met de Superleggera werd het idee van lichtheid een esthetische filosofie. Ultradunne aluminium carrosserieën, een opengewerkt buizenchassis en perfect uitgebalanceerde volumes leidden tot auto’s die in één enkel gebaar ontworpen leken. De Alfa Romeo 8C, sommige Lancia’s en de eerste door Carrozzeria Touring aangeklede Maserati’s hebben die architecturale elegantie waarbij niets aan het toeval wordt overgelaten, waarbij elke rand op zijn plaats lijkt te worden gehouden door een onzichtbare draad.

DR

Deze visuele taal, rustiger en zelfverzekerder, had een diepgaande invloed op het naoorlogse Europese design. Het weerspiegelde al de strengheid die de grote Italiaanse studio’s van de jaren 1950 en 1960 zou inspireren: Pininfarina, Bertone, Zagato. De Superleggera is niet alleen een techniek: het is een manier om over de auto na te denken als een luchtige, bijna immateriële structuur, ver verwijderd van de decoratieve uitspattingen van het interbellum!

Dan was er Gabriel Voisin (1880-1973). Deze luchtvaartpionier zag de auto als een verlengstuk van de moderniteit, een ruimte waar de avant-garde zich vrij kon uiten. Zijn carrosserie, vaak geometrisch en soms onthutsend, was een directe weerspiegeling van de toegepaste kunst van de jaren 1920, zoals kubisme en constructivisme. Zijn creaties, die lange tijd als te theoretisch werden beschouwd, worden tegenwoordig nieuw leven ingeblazen door een generatie verzamelaars die gevoelig is voor een ander verhaal over deauto: een verhaal dat breuk verkiest boven consensus, formeel onderzoek boven aristocratische conventie.

De schoonheid van vooruitgang

Wat al deze auto’s bindt, ondanks hun verschillende talen, is hun status. Het zijn niet zomaar oude auto’s: het zijn fragmenten uit de geschiedenis van de smaak. Ze getuigen van een tijd waarin Europa geloofde in vooruitgang door schoonheid, waarin technologie werd versierd met elegantie, waarin het als volkomen natuurlijk werd beschouwd dat een lichaam een visie op de wereld uitdroeg.

Op een kunstbeurs als BRAFA zou er niets onlogisch aan zijn. Hun aanwezigheid herinnert eraan dat de auto decennialang een openluchtterrein voor esthetische experimenten was. Een laboratorium waar vakmanschap, formele durf en een gevoel voor spektakel samenkwamen. Sommige auto’s kunnen worden bestuurd. Andere, nog zeldzamer, kunnen op dezelfde manier worden bekeken als een schilderij of een beeldhouwwerk, waarbij je probeert de eerste impuls te raden, de hand van de maker, het deel van de droom dat hij in het materiaal heeft vastgelegd!

Foto omslag: © DR