Aan de rand van Knokke

In het zuiden kunt u beginnen met een kleine architectuurles voor de Sint-Niklaaskerk van Westkapelle, die na een verwoestende brand, volledig gerestaureerd, opnieuw de kustwinden trotseert. Modern maar respectvol, het interieur is zeker een omweg waard vanwege de vakkundig opengewerkte klokkentoren, een concessie aan smaakvolle eigentijdsheid! Maar het natuurreservaat Sint-Donaaspolder (Sint-Donatiuspolder), aan de rand van het grondgebied van Knokke, wacht op ons. Om er te komen, hebben veel wegen de naam behouden van de dijk die ze vervangen. Het is waar dat dit gebied van voormalige schorren, ooit regelmatig overstroomd door het zoute water, nu wordt ingenomen door een netwerk van vakkundig gedraineerde weiden sinds de XII^e eeuw. In het hart van een polderlandschap waar de kleiputten van het oude fort Sint-Donatius grenzen aan natte weiden met riet omzoomde poelen, dient een natuurreservaat van meer dan twintig hectare als luchthaven en transitgebied voor tal van doortrekkende soorten.

Een uitkijkpunt boven het fort biedt een panoramisch uitzicht over het hele gebied, waarvan de bunkers nu schuilplaatsen zijn geworden voor tal van vleermuissoorten (baardvleermuis, ruige dwergvleermuis, bruine of grijze grootoorvleermuis…) die er overwinteren. De polder is zeer geliefd bij brandganzen, die het kiezen als laatste migratiehalte voordat ze naar het noorden vertrekken. De grutto, de roerdomp, de bruine kiekendief en de bergeend profiteren van de rust om er te nestelen. Van juni tot september kunt u zelfs tot aan de loopbrug tussen de koeien wandelen. In dit open en vochtige landschap, waar zeelavendel en beekereprijs groeien, wemelen de veldvogels en rennen de hazen buiten adem. In de verte zijn de hoge silhouetten van de populieren langs het Damse Vaart aan de ene kant en, aan de andere kant, hagen die meidoorn, sleedoorn, hondsroos en braam combineren, geplant om als leefgebied te dienen voor de boomkikker, een bedreigde diersoort.

Een uniek microklimaat

Tussen de dijken van de voormalige kleigroeven geniet het reservaat van een bijzonder microklimaat, aanzienlijk warmer dan de andere nabijgelegen polders. Naast steltlopers en eenden worden er tal van amfibieën waargenomen, zoals de kamsalamander, de kleine watersalamander (glabres) of de alpenwatersalamander, terwijl men padden en bruine kikkers hoort. Voordat u de Cantelmolinie volgt,Cantelmolinie), is een kleine uitstap naar het platteland van Sluis in de richting van het domein van Kruisdijkschans en zijn weelderige woning, die in 1762 door de familie Hennequin werd gebouwd op de overblijfselen van een oude vesting, een must. De nog steeds zichtbare binnen- en buitengrachten bakenen het eigendom af, dat nu wordt beheerd door de stichting Het Zeeuwse Landschap. Zij heeft het niet alleen gerestaureerd, maar streeft er ook naar om het nieuw leven in te blazen door er tal van activiteiten te organiseren.

Maar laten we terugkeren naar het fort Sint-Donatius, waarvan de zwaluwstaart van de redoutes nog zichtbaar is. Het werd in 1605 door de Spanjaarden gebouwd, terwijl de Cantelmolinie in 1632 ontstond en het verbond met fort Isabella. Het werd zo genoemd naar de generaal, Spaanse gouverneur van Vlaanderen, die het in 1640 liet renoveren. Gemarkeerd door zeven redans (vestingen met twee schuine zijden), onderscheidt het zich nog steeds duidelijk in het landschap en verlengt het de landelijke wandeling, aan de rand van de Nederlandse grens. Enkele boerderijen met witte gevels hebben de eeuwen doorstaan, zoals de imposante Hof ter Reigersvliet, waarvan de schuur met de indrukwekkende dakconstructie tegenwoordig recepties huisvest.

Bij het verlaten van Oosthoek kondigen oude verdedigingssystemen zich aan, die de vestingwerken van het bescheiden dorp Retranchement aankondigen. Ook deze dateren uit de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648), maar hun bouw is te danken aan prins Maurits van Nassau met als doel de Zwingeul en zijn zoutpannen te verdedigen tegen de Spanjaarden. Hoewel ze de interesse zullen wekken van liefhebbers van belegeringskunst (de kunst en techniek van het belegeren van een vesting – Noot van de redactie), hebben deze overblijfselen het landschap duurzaam gevormd en indirect bijgedragen aan de gewenste veranderlijkheid ervan. Met zijn dijken, weiden, meidoornhagen, knotwilgen, boomgaarden en putten is de wandelroute uiterst pittoresk. Een belangrijke inventaris uit 1999 telt niet minder dan 293 verschillende soorten wilde planten, waaronder vier zeldzame klaversoorten die er groeien: de dwergklaver, de wilde klaver, de knopklaver en de ondergrondse klaver.

Wat insecten betreft, vliegen felgekleurde libellen langs de oevers, terwijl bijen en graafwespen nestelen in de zanderige hellingen. Alleen het roepen van de steenuil ontbreekt, dat weerklinkt tijdens mistige lenteavonden. We zullen zeker terugkeren naar Oosthoek voor een troostende wafel bij Moeder Siska, een instituut sinds… 1880!

Omslagfoto: Bucolisch landschap in Ramskapelle. © DR