Spa-water aan het bed van de verbrande Fagnes

Enkele dagen half augustus volstonden om de Hoge Venen van gedaante te doen veranderen. Een vegetatiebrand, ontstaan op 14 augustus rond dertien uur in de fagne van Deux-Séries, op het grondgebied van Baelen, verspreidde zich onder invloed van droogte en wind van tachtig hectare tot meer dan drieduizend, over een perimeter van zevenentwintig kilometer. Met een balans van ongeveer 3.400 hectare door de vlammen getroffen vormt het incident de grootste brand ooit geregistreerd in België, boven het vorige record dat in 2011 in dezelfde regio werd gevestigd.

Bijna vijfhonderd brandweerlieden uit België, bijgestaan door versterkingen uit Duitsland, Noorwegen, Zweden en Nederland, werden gemobiliseerd met steun van luchtmiddelen, drones en militairen. Ongeveer zeshonderd mensen werden geëvacueerd, met name in Waimes en Bütgenbach. Onderzoekers bekijken onder meer de hypothese van activiteiten die nabij het ontstaan van de brand werden uitgevoerd met behulp van een landbouwmachine. Het spoor van vonken veroorzaakt tijdens het maaien moet nog worden bevestigd. De brand, na een week strijd onder controle, bleef verder smeulen in de veenbodem, die heropflakkeringen die men “zombievuren” noemt, waardoor een langdurige bewaking werd opgelegd tot ruim na eind augustus.

Het Park, hoeder van een uniek erfgoed

De domeinnatuurreservaat van de Hoge Venen, opgenomen in het Natuurpark Hoge Venen-Eifel, vormt de grootste beschermde zone van het land. Ontstaan in 2012 uit de fusie tussen de vzw Centre Nature de Botrange en een beheerscommissie van publiekrecht, waakt het Park over deze landschappen en maakt het bij het publiek hun fauna, flora en cultureel erfgoed bekend. Zijn opdrachten, vastgelegd door het Waalse decreet over natuurparken, gaan van de bescherming van het natuurlijke en landschappelijke erfgoed tot milieueducatie, via zacht toerisme en lokale ontwikkeling.

Dagelijks beheert de vereniging het Centre Nature de Botrange en biedt zij begeleide wandelingen, speurspellen voor kinderen en natuurworkshops aan, naast acties voor het herstel van waterlopen. Tijdens de crisis van augustus werden haar stewards ingezet om bezoekers te informeren en hen naar de zones te leiden die toegankelijk waren gebleven.

De aankondiging van een uitzonderlijke steun

Het is aan dit getroffen gebied dat de Spadel-groep, eigenaar van de mineraalwaters SPA en BRU in de Benelux, ervoor koos zijn steun te verlenen. Op 2 september maakte het bedrijf een financiële steun van één miljoen euro officieel, als antwoord op de oproep tot solidariteit die gezamenlijk werd gelanceerd door het Park, de Federatie van Natuurparken van Wallonië en het Fonds “Les ami.e.s des Parcs naturels de Wallonie”. Vanaf de eerste uren van de ramp, nog vóór deze aankondiging, had Spadel al flessen water en natuurlijke energiedranken geleverd aan de hulpdiensten die ter plaatse waren ingezet.

Het bedrag zal eerst de wetenschappelijke evaluatie van de schade aan de ecosystemen financieren, vervolgens hun regeneratie, en daarna een luik op langere termijn gewijd aan brandpreventie. “De Hoge Venen vormen een uitzonderlijk natuurlijk erfgoed”, benadrukt Marc du Bois, CEO van de groep. “Gezien de omvang van de schade door deze brand leek het ons vanzelfsprekend onze buren te helpen en bij te dragen aan de collectieve herstelinspanning.” Aan de kant van het Park begroet Donovan Niessen, voorzitter van de Beheerscommissie, een engagement dat ertoe geroepen is “de krachten te bundelen” rond het herstel van de getroffen milieus en de versterking van hun veerkracht.

Een band van meer dan een eeuw

Deze nabijheid is allerminst anekdotisch. Al meer dan een eeuw hangt het mineraalwater van Spa af van de kwaliteit van de fagnebiotopen rond Spa en, meer bepaald, van de beschermingszone van zijn captaties, waarvan de veengebieden bijdragen aan het filteren van het water en het beschermen van de grondwaterlagen. Een onafhankelijke studie uitgevoerd door Arcadis in 2021, naar aanleiding van de honderdste verjaardag van Spa Monopole, had al het positieve effect aangetoond van de beschermingsmaatregelen van de groep op de lokale biodiversiteit.

De financiële steun van 2 september past in een beleid van maatschappelijke verantwoordelijkheid dat sinds 2021 gestructureerd is onder de benaming “Source of Change”. Daarin verbindt de familiale groep zich ertoe elk jaar 5% van zijn nettowinst te herinvesteren in lokale acties met een positieve impact, een doelstelling die de voorbije jaren werd overtroffen. De aanpak volgt op een reeks initiatieven in de regio, van het herstel van veengebieden van het project LIFE Ardenne liégeoise tot de herintroductie van het korhoen, en ook de oprichting van het Natuurpark van de Bronnen rond de captaties van Spa en Stoumont of, in juni 2025, een financiering van 750 000 euro ten gunste van regeneratieve hydrologie.

Een solidariteitsgebaar

Eén punt verdient verduidelijking, aangezien de geografische nabijheid tot verwarring leidt. De captaties van Spa Monopole, gelegen op meer dan tien kilometer van de brandhaard en zonder hydrogeologische band met de getroffen zone, werden niet door de brand getroffen. De steun van Spadel valt dus onder de solidariteit met een naburig gebied, en niet onder het herstel van een door het huis geleden schade.

Foto omslag: © Didier Lebrun/Photonews